Efekt nocebo – na czym polega?

O istnieniu efektu nocebo wiemy od ponad pół wieku. Jest przeciwieństwem, a może należałoby powiedzieć – mroczną stroną efektu placebo. Jakie niebezpieczeństwa ze sobą niesie?

Każdy z nas słyszał o efekcie placebo, wielu pewnie doświadczyło osobiście. Efekcie, do którego zaistnienia potrzebna jest jedynie silna wiara w skuteczność działania leków i starań podejmowanych przez lekarzy, aby nas uzdrowić. Jednak nie każdy chory to optymista. Zwłaszcza ci, którzy mają za sobą długotrwałą terapię bez jakichkolwiek efektów, stopniowo tracą nadzieję na powodzenie leczenia. Niektórzy są wręcz przekonani o tym, że przyjmowane przez nich medykamenty nie przyniosą żadnej poprawy. Co może wówczas nastąpić? Okazuje się, że każdy kij ma dwa końce – jest efekt placebo, jest więc i efekt nocebo. Ten ostatni, jak nie trudno się domyślić, może dla odmiany znieść działanie leków podawanych pacjentowi, jeżeli ten wątpi w ich skuteczność. Leków prawdziwych, o realnym działaniu, zawierających substancje czynne (w przeciwieństwie do mechanizmu placebo, w którym terapia jest pozorna, a pacjent przyjmuje na przykład cukrowe pastylki, udające prawdziwe leki).


Chorzy z przekonania

Efekt nocebo objawia się bezpośrednio tym, że u pacjenta nie występuje poprawa stanu zdrowia, pomimo stosowania terapii, która powinna zadziałać. Może nawet dojść do pogorszenia się sytuacji chorego, a w skrajnych przypadkach do śmierci, jeśli myślenie pacjenta jest tak skrajnie negatywne, że każe mu tej śmierci oczekiwać. Znane są też przypadki, kiedy podupadać na zdrowiu zaczęli zdrowi pacjenci, którym błędnie postawiono diagnozę. Wykazywali oni objawy charakterystyczne dla omyłkowo stwierdzonej choroby.

Wynika stąd, że efekt nocebo, podobnie jak placebo, ma realne działanie fizjologiczne, nierzadko bardzo silne i decydujące. Dodatkowo, pewne grupy osób są na niego bardziej podatne niż inne. To przede wszystkim hipochondrycy, którzy nawet po przeczytaniu ulotki stosowanego leku widzą u siebie wszystkie opisane w niej skutki uboczne. W niebezpiecznej sytuacji mogą się jednak znaleźć także osoby po prostu podatne na sugestie czy w mało racjonalny sposób podchodzące do rzeczywistości.

Efekt nocebo obwinia się także za uskutecznianie działania klątw i uroków. Ludzie, którzy stali się ofiarami czarnej magii, chorują lub umierają najpewniej dlatego, że uwierzyli w moc czarownika, tak jak niektórzy wierzą w umiejętności lekarza lub cudowną moc podawanego im specyfiku.


Nocebo a etyka

Ciemna strona placebo, jak często mówi się o efekcie nocebo, jest frapującym problem z zakresu etyki lekarskiej. Wiele indywidualnych przypadków oraz badań na większych grupach osób pokazało, że samo poinformowanie przez lekarza o możliwym wystąpieniu efektów ubocznych działań powodowało, że uczestnicy faktycznie zgłaszali wyartykułowane objawy. Oczywiście stosowane leki i zabiegi były jedynie pozorne, z założenia nie mogąc wywierać realnego wpływu na organizm. Pojawia się zatem pytanie, w jakim zakresie i w jaki sposób informować pacjentów o ich stanie zdrowia oraz negatywnych skutkach leczenia?


Elżbieta Gwóźdź

 

Porada dnia

Ciepłe okłady na bóle zatok

Masz problem z zatokami? Połóż na twarz gorący kompres, trzymając go przez 5-10 minut, dopóki ból nie będzie mniejszy. Stosuj tak często, jak potrzebujesz.

Polecane

Losowe

Najnowsze

Sanevita.pl | Wybierz zdrowie!